Een leven in Herstel biedt mensen de vrijheid keuzes te maken die resulteren in een leven vol tevredenheid zonder de hang naar verdoving of niet-helpend gedrag bij emotionele uitdagingen. In het leren omgaan met verslaving en het werken aan de Twaalf Stappen wordt gewerkt met suggesties. Deze suggesties zijn veelal praktisch en maken de weg vrij voor keuzes in het leven van een verslaafd iemand die leiden naar een leven in Herstel. In de hoofdstukken vijf t/m zeven van de ‘Big Book’ staat de praktische werkwijze beschreven. In de Nederlandse vertaling van dit boek is in hoofdstuk vijf niet terug te vinden wat in de Engelstalige versie juist zo kenmerkend is, het woordje How.
How staat voor Honesty, Openminded (ness)en Willing(ness), dus Eerlijkheid, Ruimdenkendheid en Bereidheid. Eerlijkheid omvat rigoureus zelfonderzoek, het toegeven van machteloosheid over de verslaving en het beëindigen van een leven van bedrog en ontkenning. Het gaat over het toegeven van acties en realiteit.
Ruimdenkendheid vereist de bereidheid om naar anderen te luisteren, begeleiding te accepteren (bijv. van een sponsor) en nieuwe manieren van leven te overwegen. Het omvat nederig zijn over eigen kennis en openstaan voor het uitdagen van overtuigingen.
Bereidheid betekent bereid zijn om actie te ondernemen, zoals werken aan een programma of zelfzorg, zelfs als het ongemakkelijk is. Het verandert ‘willen’ om te veranderen in het werk daadwerkelijk ‘doen’.
De uitvoering hiervan is concreet in bewoording en uitdagend in praktijk.
Cultiveer zelfbewustzijn
Dit gaat over het erkennen van een eigen aandeel in uitdagingen en de oprechte behoefte aan hulp.
Luisteren
Actief luisteren en leren gaat over echt luisteren naar de ervaringen van anderen en ontvankelijk blijven voor suggesties, ook al staan deze ver van de persoon af.
Herstel is een werkwoord
Actie ondernemen gaat over het verschil van ‘willen’ naar ‘bereid zijn’ en actief werken aan persoonlijke groei.
Kwetsbaar opstellen
Kwetsbaar (leerbaar) zijn is oefenen, open zijn, eerlijk zijn en nederig blijven om vertrouwen en groei te bevorderen.
In het kiezen voor Herstel wordt gewerkt aan het herstellen van verbinding van de persoon met zichzelf en anderen. En waar eenmaal ‘ontvangen’ is kan behoud worden bereikt door het te delen, “geven’ dus.
In het geven in de zelfhulpgroepen en behandeling leren we dat principes belangrijker zijn dan persoonlijkheden. Iedere deelnemer aan zelfhulpprogramma’s volgens de Twaalf Stappen leert dit. In zelfhulp staat het eenieder vrij dit te vormen zoals het bij de persoon past. In behandeling dient dit met veel meer nauwkeurigheid en correct handelen uitgevoerd te worden, hier onderscheidt de professional zich van de (niet-opgeleide) fellow (zelfhulpdeelnemer).
Niet helpend
In een behandeling, gebaseerd op een programma waarin imperfectie over anderen en zelf geaccepteerd dient te worden zien we te vaak het opdringen van de persoonlijke ervaring die niet helpend is. Toegegeven, een ervaringsdeskundig hulpverlener die deelt over Hoop, Kracht en Ervaring is steunend en helpend en draagt bij aan een vlotte ‘therapeutische alliantie’ met cliënt. Het bereiken van een beeld van een hoopvol perspectief in de beleving van de cliënt is waardevol en het zijn van een rolmodel geeft richting. In de praktijk gebeurt het helaas nog te vaak dat de opvatting, mening en eigen beleving van de ervaringsdeskundig hulpverlener te veel invloed uitoefent op de cliënt.
Daar waar de hulpverlener (dus hulp, professioneel ingezet en geen zelfhulp in deze context) eigen meningen en inzichten opdringt aan de cliënt, kan en zal er schade ontstaan. Deze schade ontstaat door het geven van een goedbedoelde uitleg van hun eigen ervaringen die door de jaren in hun eigen Herstel voor zichzelf als in graniet gebeiteld staan.
Voorbeeld
Een goed voorbeeld hiervan is dat cliënten volgens sommige hulpverleners het woord ‘Terugval’ niet meer mogen gebruiken. Het ‘weer gaan gebruiken’ is immers een bewuste keuze voor ‘terugkeer naar gebruik’ en geen ‘val’, (iets wat eenieder zou kunnen overkomen ondanks bewuste keuzes). Op zich helemaal correct. Maar in de praktijk leidt dit tot verwarring bij cliënten in behandeling. In andere behandelingen en zelfhulpgroepen wordt immers in iedere alinea zo’n beetje deze term gebruikt. Als gevolg zien we dat mensen in ‘vroeg herstel’ de mening hebben dat ze het verkeerd zeggen, het verkeerd doen, en onvoldoende steun halen uit de ervaringen van anderen omdat deze het woord ‘terugval’ gebruiken en het dus ook ‘verkeerd’ doen. De goedbedoelde uitleg van de hulpverlener kan schade veroorzaken omdat deze aangeeft dat het fout is om het woord terugval te gebruiken.
Wanneer iemand zich in een zelfhulpgroep voorstelt gebeurt dit door het noemen van de eigen voornaam gevolgd door het woord ‘Verslaafd’. Dit insinueert dat de persoon verslaafd ‘is’ in plaats van dat de persoon een verslaving ‘heeft’. In menig behandeling wordt aandacht besteed aan deze ‘foute’ manier van voorstellen. Toegegeven, het klopt zeker, maar in tienduizenden meetings dagelijks wereldwijd wordt dit als reguliere introductie gebruikt. De ruimdenkendheid dat deze uitspraak een ‘geuzenleus’ is of als verbindende uitspraak wordt gebruikt wordt afgestraft. Ook hier een dogmatische overdracht van wat goed en fout is. De cliënt raakt in verwarring en profiteert onvoldoende van de cohesie in zelfhulp en behandeling omdat ze het fout doen of fout horen.
Terug naar HOW
Wanneer de hulpverlener zelf terug kan keren naar de principes van Eerlijkheid, Ruimdenkendheid en Bereidwilligheid zien we een tegenstelling. Daar waar ruimdenkendheid de persoon (hulpverlener) zelf in herstel heeft gebracht vindt nu een dogmatische overdracht plaats van goed en fout. Ruimdenkendheid in het omgaan met een cliënt mag nooit ter discussie staan. In iedere opleiding leren we dat alle besluiten van cliënten de beste zijn. We geven als hulpverleners hooguit suggesties. Suggesties, het woord geeft al aan dat hier ruimte dient te zijn voor een eigen aanvulling en werkwijze. Ook in de GGZ hebben we suggesties, weliswaar iets meer dwingend en verwoord als richtlijnen. Richtlijnen, zelfs die hebben een marge voor eigen aanvulling, op voorwaarde dat deze voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk. En juist op dit gebied zien we veel ervaren ervaringsdeskundige behandelaren hun eigen opgedane waarde als enige waarheid verkopen. Beter zou zijn de cliënt te leren dat de enige waarheid hun eigenlijk proces is waarin ze aangeven hoe ze suggesties toepassen.
Advies
Daar waar eigen Herstel nooit leidend is in het behandelen van cliënten dient er meer inleving te zijn waarbij stilgestaan mag worden dat het zwart/wit denken in goed en fout niet in behandeling thuishoort. De weg die heeft geleid naar het eigen Herstel van de hulpverlener is ook ooit gestart met het ontdekken van eigen waarheden, zonder te oordelen in goed en fout.
Eenieder blijft leren.
Meino de Vries